Şaban Baran – sadisme, macht en de mislukte greep van justitie

Şaban Baran

Boğazlıyan, Turkije, 20 december 1970

Şaban Baran is een Duits-Turkse crimineel die in Nederland wordt veroordeeld voor mensenhandel, zware mishandeling en poging tot moord. In de Nederlandse media verschijnt hij doorgaans als Saban B. Zijn naam raakt onlosmakelijk verbonden met grootschalige uitbuiting van vrouwen in de prostitutie, extreme geweldstoepassing en een reeks juridische misstappen die uiteindelijk tot zijn vlucht naar Turkije leiden.

Baran bouwt vanaf de jaren negentig een meedogenloos uitbuitingsapparaat op, wordt in Nederland zwaar veroordeeld, vlucht tijdens verlof naar Turkije, en ondergaat uiteindelijk langdurige detentie in Turkije voor mensenhandel en geweldsdelicten—terwijl ook Nederlandse straffen daar worden uitgevoerd.

Vroege jaren en opkomst (jaren 90) van Baran

Vanaf het einde van de jaren negentig bouwt Baran een crimineel netwerk op dat actief is in Amsterdam, Alkmaar en Utrecht. Samen met zijn broer Hasan en vaste handlangers ronselt hij jonge vrouwen, vaak kwetsbaar, soms uit het buitenland, met geld, cadeaus en beloften. Zodra zij afhankelijk zijn, dwingt hij hen met geweld en intimidatie de prostitutie in. De vrouwen moeten hun volledige verdiensten afstaan. Wie weigert, wil vluchten of te weinig opbrengt, wordt zwaar mishandeld of doorverkocht aan andere pooiers.

De methoden zijn extreem. Slachtoffers verklaren dat zij worden geslagen met honkbalknuppels, in ijskoud water worden gedwongen om zwellingen te verminderen, lange werkweken van soms honderd uur maken en doorwerken tijdens hevige bloedingen met sponzen. Borstvergrotingen worden afgedwongen om de “marktwaarde” te verhogen; zwangerschap leidt tot gedwongen abortus onder dreiging van zwaar geweld. Uittreden kan alleen tegen betaling van hoge “afkoopsommen”.

Zaak-Sneep I en eerste veroordelingen (2006–2012)

De politie bundelt het onderzoek onder de codenaam Zaak-Sneep. Op 11 juli 2008 veroordeelt de rechtbank Almelo Baran tot zeven jaar en zes maanden gevangenisstraf wegens mensenhandel, mishandeling en het leidinggeven aan een criminele organisatie. Zowel Baran als het Openbaar Ministerie gaat in hoger beroep. In december 2010 verhoogt het hof de straf tot zeven jaar en negen maanden, met daarnaast een boete van €150.000 (subsidiair één jaar hechtenis). Op 11 september 2012 bevestigt de Hoge Raad deze uitspraak. Baran wordt in deze procedures bijgestaan door mr. Gerard Spong en mr. Jan-Hein van Dijk.

Verlof en vlucht (2009)

Tijdens het hoger beroep krijgt Baran in september 2009 een week verlof om zijn pasgeboren kind te bezoeken. Ondanks waarschuwingen over vluchtgevaar blijft hij op vrije voeten. Hij meldt zich enkele keren, wordt kort vastgezet na signalen over valse papieren, maar komt opnieuw vrij. Daarna meldt hij zich niet meer en vlucht naar Turkije. De zaak veroorzaakt politieke en maatschappelijke ophef; de toenmalige minister van Justitie reageert geschokt.

Tweede strafzaak: steekpartij (2006–2013)

Parallel loopt een tweede strafzaak over een steekpartij in 2006 in Amsterdam, naast een verdenking van mensenhandel. Op 28 oktober 2009 veroordeelt de rechtbank hem tot acht jaar cel voor dubbele poging tot moord en poging tot mensenhandel. In hoger beroep draait het hof dit grotendeels terug: op 8 oktober 2013 volgt een veroordeling tot twee jaar en acht maanden voor de steekpartij, met vrijspraak voor poging tot moord en doodslag. Ook hier staat mr. Van Dijk hem bij.

Arrestatie in Turkije en eigen vervolging (2010–2016)

Op 22 februari 2010 wordt Baran in Antalya aangehouden door de Turkse politie op verdenking van afpersing en witwassen. Turkije levert eigen onderdanen niet uit; hij wordt daarom niet aan Nederland overgedragen. Eind juni 2010 mag hij zijn Turkse proces in vrijheid afwachten en leidt hij geruime tijd een zichtbaar luxueus leven.

Op 27 februari 2015 veroordeelt een rechtbank in Istanboel Baran tot zeven jaar en negen maanden gevangenisstraf wegens gedwongen en gewelddadige prostitutie en leidinggeven aan georganiseerde misdaad. In november 2016 bevestigt het hof deze straf in hoger beroep.

Zaak-Sneep II en nasleep (2013–2018)

Het vervolgonderzoek Zaak-Sneep II brengt veertien verdachten voor de rechter die tot Barans netwerk behoren. Ondertussen beslist Turkije dat Nederlandse straffen kunnen worden uitgevoerd in Turkije. In 2018 wordt bekend dat Baran langer in Turkse detentie blijft omdat ook de Nederlandse straf van twee jaar en acht maanden (voor de steekpartij) moet worden geëxecuteerd.

Betekenis en reputatie

Baran geldt als een van de meest gewelddadige vrouwenhandelaren die Nederland heeft gekend. Zijn zaak leidt in juli 2013 tot bestuurlijke maatregelen: de Utrechtse burgemeester Aleid Wolfsen sluit prostitutieboten aan het Zandpad. De chronologie van veroordelingen, verlofbesluiten en zijn vlucht wordt vaak aangehaald als voorbeeld van hoe ernstige risico’s zijn onderschat.