Top 10 beroemdste schilderijen van Andrea Mantegna
Beroemdste schilderijen van Andrea Mantegna
Andrea Mantegna
Piazzola sul Brenta, circa 1431 – Mantua, 13 september 1506
Andrea Mantegna
Andrea Mantegna was een invloedrijke Italiaanse renaissanceschilder en graficus, geboren in Isola di Carturo, nabij Padua. Hij werd op jonge leeftijd opgeleid door Francesco Squarcione, een Paduaanse schilder die hem in de klassieke kunst introduceerde. Mantegna ontwikkelde een unieke stijl die zich kenmerkte door zijn gebruik van perspectief en een opvallende nauwkeurigheid in anatomische details.
Zijn vroege werken, zoals de fresco’s in de Ovetari-kapel in Padua, vestigden zijn reputatie als een meester van de perspectief. In 1459 werd hij hofschilder van de Gonzaga-familie in Mantua, een positie die hij de rest van zijn leven zou behouden. Een van zijn bekendste werken voor de Gonzaga’s is de “Camera degli Sposi” (Kamer van de echtgenoten), een fresco in het Palazzo Ducale van Mantua, dat zijn virtuositeit in het gebruik van trompe-l’oeil en perspectief laat zien.
Schilderijen van sculpturale kwaliteit
Mantegna was een pionier in het gebruik van klassieke thema’s in zijn kunst, met een sterke invloed van de oude Romeinse beeldhouwkunst en architectuur. Zijn schilderijen hebben vaak een sculpturale kwaliteit, en hij integreerde mythologische en historische onderwerpen in zijn werk. “De Dood van Christus” is een ander beroemd werk waarin zijn meesterschap van verkort perspectief wordt getoond.
Naast schilderen experimenteerde hij ook met prentkunst en had hij invloed op de verspreiding van gravures in Italië. Mantegna’s werk had een grote impact op zijn tijdgenoten, waaronder kunstenaars als Giovanni Bellini, zijn zwager.
Lees hier → meer over kunst op deze website.
Top 10 beroemdste schilderijen van Andrea Mantegna
1. San Marco (1448) – Andrea Mantegna
Städelsches Kunstinstitut, Frankfurt am Main
San Marco (1448) – Andrea Mantegna
Dit schilderij wordt gedateerd rond 1448, toen Mantegna op zeventienjarige leeftijd zijn onafhankelijkheid verwierf. Sint Marcus wordt afgebeeld in een boogvormig venster met verschillende symbolische objecten zoals een appel en een fruitkrans.
Het gebruik van sterk licht-donker contrast benadrukt de plastische vormen van de heilige, en het schilderij toont een Vlaams detail in de handtekening. De compositie creëert een subtiele interactie tussen de schilderkunstige ruimte en de toeschouwer.
2. Assunzione della Vergine (1453 – 1457) – Andrea Mantegna
Chiesa degli Eremitani, Padova
Assunzione della Vergine (1453 – 1457) – Andrea Mantegna
De Ovetari-kapel was een van de eerste belangrijke opdrachten voor de jonge Andrea Mantegna, die op zeventienjarige leeftijd, in 1448, de taak kreeg om deze kapel samen met andere kunstenaars te decoreren met fresco’s. Ondanks verschillende tegenslagen duurde de decoratie negen jaar.
In 1453, na de dood van Nicolò Pinzolo, kreeg Mantegna ook de opdracht om de apsis te decoreren met de Hemelvaart, die oorspronkelijk aan Pinzolo was toebedeeld. Mantegna voltooide de werken in 1457. In dat jaar spande de opdrachtgever, Imperatrice Ovetari, een rechtszaak aan tegen Mantegna omdat hij slechts acht apostelen op ware grootte had afgebeeld in plaats van twaalf. De kunstenaars Pietro da Milano en Giovanni Storlato verdedigden Mantegna, verwijzend naar een gebrek aan ruimte.
Rond 1880 werden twee beschadigde scènes, de Hemelvaart en de Martelaarschap en overbrenging van Sint-Christoffel, van de muren van de kapel verwijderd. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werden deze fresco’s elders opgeslagen om ze te beschermen tegen vernietiging.
Op 11 maart 1944 werd de Eremitani-kerk gebombardeerd, waarbij de fresco’s in de kapel werden verwoest. Recentelijk zijn de overgebleven fresco’s en de weinige geredde fragmenten, gemonteerd op historische fotokopieën, teruggeplaatst en gerestaureerd.
3. Orazione nell’orto – Mantegna Londra (1455) – Andrea Mantegna
National Gallery, Londen
Orazione nell’orto – Mantegna Londra (1455) – Andrea Mantegna
De omstandigheden rond het ontstaan van het kleine schilderij zijn onbekend, maar het wordt meestal geplaatst in de periode vlak na de Orazione nell’orto (Gebed in de tuin) op de predella van het Pala di San Zeno (1457-1459, nu in Tours) en de Orazione nell’orto van Giovanni Bellini (1459), waarmee het meerdere compositieve overeenkomsten vertoont.
Er is geen consensus onder kunsthistorici over de exacte chronologie van de drie werken: hoewel Bellini’s schilderij doorgaans als het laatste wordt beschouwd, zien sommigen het paneel van Tours als het initiële model, terwijl anderen het Londense werk als uitgangspunt nemen. De datering die de National Gallery in Londen aangeeft, is rond 1455-1456 voor Mantegna’s schilderij en 1458-1460 voor dat van Bellini.
Hoe dan ook, het oorspronkelijke model lijkt een tekening van Jacopo Bellini te zijn, die te vinden is in het Londense album. Eerder bevond het werk zich in de collectie van de graaf van Northbrook en die van William Coningham.
4. Pala di San Zeno (1456-1459) – Andrea Mantegna
Basilica di San Zeno, Verona, Italië
Pala di San Zeno (1456-1459) – Andrea Mantegna
Dit altaarstuk toont zes afzonderlijke scènes, met centraal de “sacra conversazione”, waarin heiligen de Madonna en het kind omringen. De drie onderste panelen beelden de lijdensweg van Christus uit, met links de Agonie in de tuin, in het midden de Kruisiging, en rechts de Verrijzenis.
De omlijsting is gebaseerd op een oude Griekse tempel, met Korinthische pilaren en een gouden verflaag. De panelen lijken zich af te spelen binnen de tempel, waarbij de achtergrond het interieur ervan suggereert. De kleuren rood, goud en groen vormen een harmonieuze compositie rond de Madonna en het kind, die de blik van de kijker ontmoeten.
Mantegna’s stijl combineert klassieke portretkunst met christelijke thema’s, zoals te zien is bij Johannes de Doper in een klassieke contrapposto-houding. Door klassieke elementen te gebruiken, vernieuwt Mantegna de christelijke vertellingen, zoals de opeenvolging van gebeurtenissen in de onderste panelen.
Deze verhalende continuïteit helpt de kijker, ook degenen die mogelijk analfabeet zijn, om emotioneel betrokken te raken bij Christus’ leven. De ruimtelijke opbouw weerspiegelt de hiërarchie tussen de sterfelijke wereld beneden en de goddelijke boven.
Mantegna moderniseert een traditionele techniek door de ruimtes van de panelen te verenigen. Hij contrasteert de levendige kleuren van christelijke figuren met de gedempte tempelachtergrond, wat de invloed van klassieke oudheid erkent, maar laat zien hoe deze opnieuw wordt ingezet voor de christelijke context.
5. Di sotto in su (1465-1474) – Andrea Mantegna
Palazzo Ducale, Mantua, Italië
Di sotto in su (1465-1474) – Andrea Mantegna
Één van Mantegna’s beroemdste werken is het plafondpaneel van de Camera degli Sposi, een “bruidssuite” in het Palazzo Ducale in Mantua, in opdracht van Ludovico III Gonzaga. Het werk creëert de illusie van een cirkelvormig raam dat naar de hemel opent.
De kamer is geschilderd als een ceremonieel paviljoen, met gedetailleerde architectonische decoraties op de muren. Het oculus lijkt van marmer te zijn en is omgeven door een krans, waarbij figuren naar beneden kijken en gevleugelde cherubijnen rondhangen. De optische illusie, di sotto in su genoemd, wekt de indruk dat de figuren van onderaf gezien worden.
De decoraties combineren klassieke en renaissancechristelijke thema’s, met Greco-Romeinse stijlkenmerken. Het paviljoen herinnert aan klassieke graven en de cherubijnen verwijzen naar zowel Eros als de putti uit de renaissancekunst.
Ondanks de klassieke verwijzingen, heeft het werk een speelse toon; de figuren lijken met elkaar te praten en mogelijk een grap voor te bereiden. Het werk verheerlijkt waarschijnlijk de Gonzaga-familie door te suggereren dat hun leven door hemelse figuren wordt gevolgd.
Het plafond is een vroeg voorbeeld van di sotto in su en werd later invloedrijk in de Barok- en Renaissancekunst, vooral in het werk van kunstenaars als Correggio en Pozzo.
6. San Sebastiano (1480) – Andrea Mantegna
Louvre, Parijs
San Sebastiano (1480) – Andrea Mantegna
Dit is één van Mantegna’s drie beroemde werken van het martelaarschap van Sint Sebastiaan. Sebastiaan is vastgebonden aan een ruïne van een Korinthische zuil en doorboord met pijlen.
Op de achtergrond zijn Romeinse ruïnes te zien en rechts staan twee moordenaars, waarvan één mogelijk Mantegna zelf voorstelt. Het kleurenschema bestaat voornamelijk uit lichte bruintinten, huidskleuren en een lichtblauwe achtergrond.
De verering van Sint Sebastiaan, een martelaar uit de tijd van keizer Diocletianus, was in de vijftiende eeuw gebruikelijk. Mantegna wijkt echter af van traditionele afbeeldingen door verwijzingen naar antieke landschappen en architectuur.
Hij benadrukt ook het klassieke erfgoed door Sebastiaans lichaam af te beelden met een contrapposto-houding en idealiseerde spieren, zoals in Griekse beelden. Sint Sebastiaan werd vaak geassocieerd met de Zwarte Dood en werd een beschermheilige van pestslachtoffers.
Wat opvalt aan Mantegna’s weergave is de subtiele erotische ondertoon, door Sebastiaan bijna naakt en gespierd af te beelden. De pijlen in zijn huid kunnen seksuele connotaties oproepen, en zijn gezichtsuitdrukking balanceert tussen pijn en plezier.
Dit maakte Sebastiaan later tot een homo-icoon en symbool van masochisme. Mantegna’s werk heeft invloed gehad op moderne, geseksualiseerde interpretaties, zoals in Derek Jarman’s film Sebastiane.
7. Trionfi di Cesare, prima tela, Trombettieri e portatori di insegne (1484-92) – Andrea Mantegna
Hampton Court Palace, London
Trionfi di Cesare (1484-92) – Andrea Mantegna
Deze serie van negen fresco’s toont de triomfantelijke intocht van Caesar in Rome na een militaire overwinning, met Caesars wagen achteraan. De fresco’s bevatten beelden van soldaten, buit, wapenrustingen, olifanten en verwoeste steden, zonder specifiek een oorlog of campagne te verbeelden.
De fresco’s vormen een geheel, maar elke scène, zoals “De Beeldendragers” en “De Vaasdragers”, is zelfstandig. Mantegna combineert opnieuw klassieke en christelijke renaissance-thema’s in deze serie, die de fascinatie voor de Romeinse militaire triomf weerspiegelt in het Mantua van de vijftiende eeuw.
Francesco II Gonzaga, een succesvolle soldaat en heerser van Mantua, wordt door Mantegna vergeleken met Caesar, en zijn overwinningen met de Romeinse conquests.
Het werk beïnvloedde latere kunstenaars zoals Hans Holbein en Peter Paul Rubens. Interessant is dat Mantegna de rommelige, bijna chaotische nasleep van een overwinning afbeeldt. Soldaten dragen geen uniforme kleding en de buit lijkt onstabiel gestapeld, wat interne wanorde suggereert.
Aan het eind van de fresco is Caesar somber, en de figuren om hem heen lijken uitgeput, wat de keerzijde van militair succes benadrukt. Dit dubbelzinnige beeld van triomf maakt het werk complexer dan het op het eerste gezicht lijkt.
8. Madonna col Bambino e un coro di cherubini (1485) – Andrea Mantegna
Pinacoteca di Brera, Milaan
Madonna col Bambino e un coro di cherubini (1485) – Andrea Mantegna
Tot 1885 werd dit paneel nog toegeschreven aan Giovanni Bellini en was het er slecht aan toe door onhandige restauraties: sommige critici dachten zelfs dat het aan de onderkant verkleind was. Dankzij de restauratie door Luigi Cavenaghi kwam echter aan het licht dat het werk eigenlijk van Mantegna was.
Dit leidde tot hernieuwde interesse in de bronnen rond het schilderij, waarvan sommigen dachten dat het de Madonna was die Mantegna aan zijn vriend, abt Matteo Bosso, had geschonken. Anderen brachten het in verband met een opdracht van Francesco II Gonzaga, markies van Mantua, voor een Madonna met Kind bedoeld voor zijn schoonmoeder, hertogin Eleonora van Aragon.
Het blijft een mysterie of Mantegna het werk ooit heeft voltooid, maar een inventaris uit 1493 vermeldt wel een schilderij van een Madonna met Kind en Serafijnen. Het altaarstuk bevond zich lange tijd in de kerk van Santa Maria Maggiore in Venetië, tot het tijdens de Napoleontische overheersing werd gevorderd en in 1808 zijn weg vond naar de Pinacoteca di Brera.
9. Madonna della Vittoria (1495) – Andrea Mantegna
Louvre, Parijs
Madonna della Vittoria (1495) – Andrea Mantegna
Dit altaarstuk toont een man, vermoedelijk Francesco II Gonzaga, in aanbidding voor de Madonna en het Christuskind. Tegenover Francesco staat Johannes de Doper, die een kruis en een cartouche met een Latijnse inscriptie vasthoudt.
Zijn moeder, Sint-Elizabeth, de beschermheilige van Francesco’s vrouw Isabella d’Este, is ook aanwezig, gekleed in een gele tulband. Sint-Michael, Sint-Longinus, Sint-Andrea en Sint-Joris staan aan de zijkanten van de Madonna en het Christuskind opgesteld.
De Maagd Maria zit op een troon met de inscriptie “REGINA/CELI LET ALLELVIA,” wat betekent “Koningin van de Hemel, verheug u, Hallelujah.” Het Christuskind houdt rode bloemen vast, terwijl een boog met bladeren, vruchten, een schelp en rood koraal hen omringt.
Dit weelderige werk presenteert de Madonna als zowel de koningin van de vruchtbaarheid als een icoon van zuiverheid, een typische synthese van klassieke heidense en christelijke Renaissance-idealen. De vruchten, het koraal en het overvloedige groen rond de boog symboliseren leven, natuur en vruchtbaarheid. Vruchten hadden ook een seizoenscyclus gesymboliseerd sinds de oudheid, mede door de mythe van Persephone en de granaatappel.
Tegelijkertijd verwijzen vruchten, zoals meloenen, traditioneel naar zuiverheid, vooral in christelijke rituelen van reiniging. De aanwezigheid van appels benadrukt verder de thema’s vruchtbaarheid en verleiding, in verband met het verhaal van Adam en Eva. Hierdoor worden de Madonna en het Christuskind mogelijk gepositioneerd als een nieuwe Adam en Eva.
Dit werk werd in opdracht gemaakt ter viering van een recente overwinning op de Fransen, maar het draagt ook subtiele boodschappen over de houding van Mantua ten opzichte van het jodendom in de vijftiende eeuw.
10. Adorazione dei Magi (1495-1505) – Andrea Mantegna
Getty Museum, Los Angeles
Adorazione dei Magi (1495-1505) – Andrea Mantegna
Dit schilderij van Mantegna heeft een relatief eenvoudige compositie, met vijf figuren rondom de baby Jezus tegen een donkere achtergrond. Links houdt Maria de pasgeboren Christus omhoog, terwijl de drie wijzen rechts hem aanbidden en geschenken brengen.
Het schilderij biedt een intiemer beeld van dit onderwerp dan veel van Mantegna’s andere werken, met een levendig kleurgebruik. Het verhaal van Jezus’ geboorte was een krachtig thema in de Renaissance, maar Mantegna’s versie is bijzonder door de verwijzingen naar vreemde en exotische culturen.
De wijzen hebben een donkere huidskleur, in contrast met de bleke Maria en Jezus, wat hun ‘exotische’ karakter versterkt. Deze variatie in huidskleur en kleding kan wijzen op de verenigende kracht van verlossing.
Jezus wordt afgebeeld als een priester die de wijzen zegent. Mantegna benadrukt zowel de persoonlijke als universele aard van spirituele verlossing. De close-up weergave van de wijzen geeft een gevoel van individuele ervaringen binnen een groter geheel. De perspectiefkeuze zorgt ervoor dat de kijker zich als deel van de aanbidding voelt.
Top 10 beroemdste schilderijen van Andrea Mantegna
- San Marco (1448) – Andrea Mantegna
- Assunzione della Vergine (1453 – 1457) – Andrea Mantegna
- Orazione nell’orto – Mantegna Londra (1455) – Andrea Mantegna
- Pala di San Zeno (1456-1459) – Andrea Mantegna
- Di sotto in su (1465-1474) – Andrea Mantegna
- San Sebastiano (1480) – Andrea Mantegna
- Trionfi di Cesare, prima tela, Trombettieri e portatori di insegne (1484-92) – Andrea Mantegna
- Madonna col Bambino e un coro di cherubini (1485) – Andrea Mantegna
- Madonna della Vittoria (1495) – Andrea Mantegna
- Adorazione dei Magi (1495-1505) – Andrea Mantegna
Plaats een Reactie
Meepraten?Draag gerust bij!